In 2010 vierde het Gemeentemuseum Den Haag het 75-jarige bestaan van het door H.P. Berlage ontworpen gebouw met een groots opgezette tentoonstelling en publicatie. De expositie met de uitdagende titel Berlage Totaal! ging niet alleen in op het Gemeentemuseum, het laatste meesterwerk van Berlage dat een jaar na zijn overlijden werd opgeleverd, maar liet ook zien welke prestaties de architect op het gebied van de binnenhuiskunst heeft verricht. Uiteraard was het ondoenlijk om zijn hele, omvangrijke oeuvre in de tentoonstelling aan de orde te stellen. Vandaar dat bijvoorbeeld geen aandacht werd besteed aan het raadhuis van Usquert dat toch een prachtig voorbeeld is van de wijze waarop Berlage zich zowel met het exterieur als het interieur heeft beziggehouden.
Dit was de reden dat Hanneke Heerema van sjem en ko. op het idee kwam een tentoonstelling te wijden aan het raadhuis van Usquert waar eigenaar Hendrick de Keyser druk doende was het interieur in de oorspronkelijke staat te herstellen, nadat het gebouw na een aantal jaren van verhuur was komen leeg te staan. Met haar grote voortvarendheid wist Hanneke Heerema niet alleen de Stichting Berlagehuis Usquert en Vereniging Hendrick de Keyser van haar plannen te overtuigen, maar ook de vele fondsen die nodig zijn om een project als dit te kunnen realiseren. Het resultaat hiervan zijn de tentoonstelling en gelijknamige publicatie Berlage in het Noorden. Een raadhuis voor Usquert.
Zoals de naam al aangeeft, staat in de tentoonstelling en het boek het raadhuis van Usquert centraal. De al jaren prangende vraag wordt beantwoord: hoe kwam zo’n kleine dorpsgemeenschap als Usquert er toe een van de belangrijkste Nederlandse architecten van dat moment aan te trekken voor het bouwen van zijn Huis der Gemeente? De tentoonstelling en publicatie kunnen worden opgevat als een monografie van het raadhuis. Een monografie, waarin ook de plaatselijke verwikkelingen worden beschreven die de bouw van een gemeentehuis in een dorp
van niet meer dan 1750 inwoners met zich meebrengt. Het is voor het eerst dat op een dergelijke wijze een bouwproject van alle kanten wordt belicht. De betekenis van het raadhuis in het oeuvre van Berlage wordt afgewisseld met petites histoires zodat een fascinerend beeld ontstaat van dit unieke project. Uniek in het oeuvre van Berlage omdat Usquert zijn enige raadhuis is, uniek voor Groningen waar het raadhuis tot de parels van het architectonische erfgoed van deze provincie behoort.
Vereniging Hendrick de Keyser bespaarde kosten noch moeite om het interieur van het raadhuis in zijn oorspronkelijke toestand te herstellen. Desondanks was zij bereid haar kostbare bezit voor drie maanden open te stellen voor het grote publiek. Het Gemeentemuseum Den Haag en het Nationaal Glasmuseum Leerdam waren zo genereus voor de tentoonstelling meubels en glaswerk van Berlage uit te lenen. Uitgeverij de Kunst in de persoon van Marloes Waanders verzorgde de uitgave Berlage in het Noorden. Een raadhuis voor Usquert. De publicatie is van de hand van prof. dr. Titus M. Eliëns, het ontwerp van Hanneke Heerema (bn0) terwijl de vele foto’s van zowel het interieur als het exterieur, door Erik en Petra Hesmerg zijn vastgelegd.
In deze tijd van forse bezuinigingen op cultuur blijkt particulier initiatief te worden beloond. Als startkapitaal was er slechts groot enthousiasme, een bezieling die blijkbaar zo aanstekelijk heeft gewerkt dat vele fondsen hun medewerking aan dit project hebben willen verlenen.
Berlage in het Noorden
Raadhuisstraat 3
9988 RE Usquert
6 augustus – 30 oktober, dinsdag t/m zondag 11.00-19.00 uur.
www.berlageinhetnoorden.nl
Berlage in het Noorden, een raadhuis voor Usquert
Bij deze tentoonstelling verschijnt een publicatie van de hand van prof. dr. Titus M. Eliëns, die tevens de samensteller van de expositie is. Eliëns is hoofd collecties Gemeentemuseum Den Haag en hoogleraar Industriële Vormgeving Universiteit Leiden. Hij heeft verschillende publicaties aan de interieurontwerpen van Berlage gewijd en was ook verantwoordelijk voor de succesvolle tentoonstelling ‘Berlage Totaal!’. In de publicatie wordt ingegaan op het raadhuis als Gesamtkunstwerk, waarvoor Berlage ook de tuin ontwierp, maar ook de relatie van het raadhuis tot het Gemeentemuseum Den Haag wordt belicht. Het raadhuis verkrijgt daardoor de betekenis van uniek monument in het oeuvre van Berlage. De publicatie (128 pag.) wordt uitgegeven door Uitgeverij de Kunst. Door de opname van veel nog nooit eerder getoond materiaal vormt dit boek een aanvulling op de vele werken die reeds over Berlage zijn verschenen.
architectuurroute-usquert
De kinderen van Usquert hebben samen met de kunstenaars Rozemarijn Tromp, Angelique de Waard, Egbert Pikkemaat en Michiel van der Veen een heel bijzondere architectuurroute gemaakt. Met een smartphone kan bij verschillende panden in Usquert een zgn. QR Code ingescand worden. De code maakt contact met de website www.architectuurroute-usquert.nl waar de ideeën van de kinderen over het raadhuis en andere gebouwen in hun dorp zichtbaar én hoorbaar! gemaakt worden. De route is goed te combineren met een bezoek aan de tentoonstelling in het raadhuis. De route is verkrijgbaar in het raadhuis, of te downloaden via www.architectuurroute.nl (binnenkort in de lucht)
de Berlage Debatten
In oktober dit jaar zullen ook de eerste Berlage Debatten plaatsvinden, in een samenwerking met Platform Gras en Bijzondere Locaties Groningen. Een programma waarin verschillende sprekers, allen welbekend vanwege hun bijdrage aan het discours over architectuur de degens met elkaar kruisen. Het thema van deze dag is ondermeer de reflectie op de bijdrage van H. P. Berlage aan de ontwikkeling van de architectuur en het vraagstuk van de herbestemming van monumentale gebouwen zoals het raadhuis van Berlage.